Киргизские песни.
Страница 160

Кыйыры көрүнбөс кыйын жолдо, Бактыңды бербессиң алсыз колго. Бал ширин өмүрдө, жетсем дейсиң, Кыялың жетпеген күлүк ойго. Ой-кыял жетелеп учкан күндөрдө, Жашоону айлантса арзуу көлүнө. Жаралап жүрөгүң кеткен болсо да, Жагымдуу турбайбы биздин көңүлгө. Кайырма: Көкүрөктөн чыккан жылуу сезим, Жан дүйнөңдөн барып орун алса. Башкаларга бергис махабатым, Жүрөгүңө барып конуп алса. Тереңин көргөндө көздөрүңдүн, Күчүнө ишендим сөздөрүңдүн. Болду эми башкага коё бербейм, Мейли сен миң ирет өзгөрүлгүн. Колумдан учурбайм бакыттын кушун, Ичтеги сезимди айттырбай түшүн. Мейли сен миң ирет өзгөрүлсөң да, Мен сага далилдейм сүйүүмдүн күчүн. Кайырма: Көкүрөктөн чыккан жылуу сезим, Жан дүйнөңдөн барып орун алса. Башкаларга бергис махабатым, Жүрөгүңө барып конуп алса. Мейли сен миң ирет өзгөрүлcөң да. Мен сага далилдейм сүйүүмдүн күчүн. Кайырма: Көкүрөктөн чыккан жылуу сезим, Жан дүйнөңдөн барып орун алса. Башкаларга бергис махабатым, Жүрөгүңө барып конуп алса.

Күн дүйнөнү ар убак, Күүгө салат табигат. Жалбырактар даракта, Алакандай чабылат. Шаң учурган шамалдан, Шаттык ыры жаралган. Толкуп кетип обонго, Тоолор бийик жаралган. Кайырма: Ар күнүң табылбас кайрыктай, Обонго салып кал айрымдарын. Бул өмүр жүктөлүү байлыктай, Кербенге теңелет ай, жылдары. Ак тилек ырдан айрылбагын. Кубанычты аркалап, Куштар сайрап жар салат. Жалганына карабай, Жашоо кандай салтанат! Ырчы болор жорголор, Сырдуу обон ойнолот. Сүйүү тилеп адамзат, Сезим кылдай толгонот!

Жаңы бышкан нандын жыты, Күндүн жайкы ысыгы. Нан көп болсо үйдүн куту, Эки беттин кызылы. Жаңы бышкан нандын даамы, Жалпы дыйкан эмгеги. Бүткүл элдин жүрөк каны, Кен байлыгы жердеги. Жаңы бышкан нандын жыты, Жазган ыры акындын. Көзгө сүйкүм тынчтык кушу, Күч-кубаты баатырдын. Жаңы бышкан нандын даамы, Ата-Журттун дымагы. Ошондуктан элдин нугу, Эзелтеден тынбады.

Эмненидир мен сага арноом керек, Көз көрүшүү болбойт го кайрадан бир. Ал күндөрдө түбөлүк калгым келет, Эмненидир мен сага арноом керек. Кайырма: Сен кайдасың бул күндө мен кайдамын, Боз жоргодой таң ашчу жайдакталдым. Биз жоголдук экинчи кайрылбайбыз, Сен кайдасың бул күндө мен кайдамын. Жакшы ыр жазып мен сага арноом керек, Барбы алдыда көздөшүү эч ким билбейт. Ошол түнгө кайрадан баргым келет, Жакшы ыр жазып мен сага арноом керек. Кайырма: Сен кайдасың бул күндө мен кайдамын, Боз жоргодой таң ашчу жайдакталдым. Биз жоголдук экинчи кайрылбайбыз, Сен кайдасың бул күндө мен кайдамын. Өзүмдү-өзүм мен эми алдоом керек, Качандыр бир кездерде жолугам деп. Ушул ырды жакшы деп арноом керек, Өзүмдү-өзүм ошентип алдоом керек. Кайырма: Сен кайдасың бул күндө мен кайдамын, Боз жоргодой таң ашчу жайдакталдым. Биз жоголдук экинчи кайрылбайбыз, Сен кайдасың бул күндө мен кайдамын.

Биз чоңойгон эле чек, Биз жолөнгөн теректер. Эске салды баарысын, Эски дептер. Чагылышкан каректер, Ак сүйүүгө себепкер. Саргайса да сакталган, Эски дептер. Кайырма: Балалык кездерим, Барактай эстедим, Сыйкырдуу сезилген, Сырдашым дептерим Бактылуу кездерим, Алыстап кеткенин Жашоомдо бир өзүң Жазылган дептерим Өткөн күндөн белектер Эскирбеген элестер Тасма сымал тартылган Эски дептер Кайд калды ал кечтер Кайгысы жок бал кездер Жашайт өчпөй ичинде Эски дептер Кайырма:

Аккан суу түз кеталбайт, сай болбосо, Караңгы жарык болбойт, ай болбосо, Чыракта пилик күйбөйт, май болбосо. Талаанын көркү кайда, гүл болбосо? Гүл ачып, кубат албайт, күн болбосо, Акындар ырдай албайт, тил болбосо, Душманың жазганабы, сүр болбосо? Ала-Тоо коркко келбейт эл болбосо? Комуздан абаз чыкпайт, кыл болбосо, Сүйүшүп эл каалабайт, ыр болбосо. Аялдын көркү кайда, чач болбосо Тоолордун салмагы аз, таш болбосо. Узакка кабар жетпейт, кат болбосо, Жигиттин наамы чыкпайт, март болбосо, Ак жүздө кызыл болбойт, нур болбосо, Сооданын иши жүрбөйт, пул болбосо, Нан чайнап жута албайсың, тиш болбосо, Балбандын аты чыкпайт, күч болбосо. Көздөгөн максатыңа жете албайсың, Колуңда бардык жарак бүт болбосо. Чарбанын көркү болбойт мал болбосо, Арчанын саясы жок, шак болбосо, Булбул куш кайда конот, бак болбосо Дайралар толкуп, ташпайт, сел болбосо Аргымак ат арыбайт, бел болбосо, Дыйканга түшүм кайда, жер болбосо, Ала-Тоо көрккө келбейт, эл болбосо!

Даракта гүл болбосо өзөгү анын болот Сулуу эмес болсо дагы булбулдар ага конот Жолукпай жалгыз өткөн жашоомду барактаймын Көп күтүп анан сүйгөн мен дагы дарактаймын Кайырма: Мугалим кыз сага дайым арналайын Ыр болуп жазылайын гүл болуп ачылыйын Чычыңа тагылайын өмүрлүк жолдош болуп Өзүңө багынайын Мектептен келериңди мен күтүп сагынайын Сен бийик булут болсоң сен конор тоо болоюн Сен ыйык улар болсоң мен бийик зоо болоюн Мугалим кыз бактым сенде махабат деми менен Бүт калган өмүрүмдү жашайын сени менен

Искеймин алма гүлдөр шактарынан Издеймин Алыкулдун саптарынан. Жазылсын кусалыгым, күлүп койчу Жарк этип жылдыздардын катарынан Жарк этип жылдыздардын катарынан. Кайырма: Мажүрүм чачтарың таранганда Жашылдан жоолугуң салынганда. Карекке көз жаштан мончок тагып Мен сени ошондо сагынгам да. Мен сени ошондо, мен сени ошондо Сагынганда. Табышмак табигаттын сырларында Жаңырып Асанкалый ырларында. Жан биргем, жан дүйнөмө кирип келчи Төгүлүп эрте жаздын жамгырындай Төгүлүп эрте жаздын жамгырындай. Кайырма:

Мен бул ырды ырдап жүргөм жашымда, Маанисине түшүнбөй. Тагдыр экен, жаштык экен кантейин? Өттү ал кез түшүмдөй. Чыга калат «коюңуз” деп уялсаң, Ууртуңдан уячаң. Чыдай албай, моюнуңдан жыттаймын, Жаз гүлүндөй буралсаң. Кайырма: Кантип анан эзилбейм, карагатым? Капилеттен жоготтум да, кайра таптым. Бирде өбүп, бир өппөй, Көз жашыңды көрсөтпөй, Ийиниме башың жөлөп бара жаттың. Мен бул ырды токуганмын жаш кезде, Мазмунуна сүңгүбөй. Ал кездеги окуялар эсимде, Азыр ушул күнкүдөй. Жакаң ылдый алма жыпар жыттанат, Бир көрүнүп, көрүнбөй. Эриндериң илебиме ыкталат, Кожагаттын өңүндөй. Кайырма: Бир мен өбүп, сен өппөй, Же сен өбүп, мен өппөй, Ийиниме башың жөлөп бара жаттың. Бирде ыйлап, бир күлүп сен бара жаттың…

Толгонайдай жарык нур бар көзүңдө Касиет бар кубат берген сөзүңдө Бул өмүрдүн кемчилигин, кемчилигин толуктап Мен издеген асылдык бар өзүңдө Кайырма: Пейилиңдин кенендиги марттыгы Жан дүйнөңдүн байлыгы да, актыгы Теңир сенден аябаган эч нерсе Мага жагат сабырыңдын, сабырыңдын сактыгы Элим десе жанын үрөп элирген Жерим десе делбиримдей делбирген Кайда жүрбө кандай күндө, кандай күндө болбогуң Амандыгың тилеп келем жан биргем Кайырма: Ар намыстуу, улутчул да жан келет Актык үчүн ойлонбостон жан берет Курманжандай ар-намыска, ар-намыска төрөлгөн Сендей айым кылымдарга бир келет Кайырма:

Айла жоктон неттим ай, Акылымдан кеттим ай. Сүйүп калып сени, Эркинай. Жолдоп айтып болгонун, Жолболдудай Чолпонум, Сен деп ырдайм Мен да, Эркинай. Кайырма: Аттиң, неге жолуктуң? Сени алам деп оолуктум, Улуу кызым окуп калганда. Үчүнчүсү төрөлүп, Ак бешикке бөлөнүп, Ортончусу басып калганда. Тоодой ойду толгоюн, Токтогулдай боздоюн, Сүйгөнүм чын сени, Эркинай. Ырга салып торгоюм, Ырыспайдай боздоюн, Сүйгөнүм чын сени, Эркинай. Кайырма: Бирге турсам жанашпай, Бирге бассам жарашпай, Каламынбы сага, Эркинай? Албырып күйгөн чырактай, Арманым деп Чубактай, Каламынбы же мен, Эркинай?

Эстесем көлдүн кууларын, Эстеймин сени, Мунарым. Ал күндүн тагы өчпөгөн, Азыр да эстеп турамын. Көңүлүм сүйгөн ынагым, Көл жээги турган турагың. Көрүнүп калып капыстан, Көйгөйгө салдың, Мунарым. Он алты жашта курагым, Ойлоно берип куурадым. Оймоктой бала кезимде, Оймоктой бала чагымда, Ок атып койдуң, Мунарым. Көл дагы турду мелтиреп, Көңүлгө көп ой энчилеп. Жалжалым, өзүң узаттың, «Жайында кайра келчи» деп. Албырып оттой жанамын, Айткандан кантип танамын? Жаңылбайм айткан антымдан, Жайында сага барамын. Сезимдин өрттү тынчытпай, Сезондо сага барамын, Сезондо кайра барамын, Жайында кайра барамын.

Бир көрүп, капысынан караганың, Карегим карегиңе кадалганын. Ушундай унутулгус нерсе болду, Жазыксыз жүрөгүмдү жараладың. Арзуум сезимдерди араласын, Канткенде ак сүйүүнү таба аласың, Ишеним эки жактан тең болсун деп, Кош жүрөк күмөндүктү санабасын. Кайырма: Ыраазымын тагдырыма, сүйүүнүн актыгына, Буйругун бир өзүңдөн, таптым мына Сүйүнүч нуру толсун, өчпөгөн бакыт консун, Табышкан ак сүйүүбүз түбөлүк бирге болсун… Жүрөгүм алоолонуп жанып барат, Мен үчүн укмуштуудай сезим жанат Жаштыктын унутулгус бул күндөрү Түбөлүк эч өчпөстөн эсте калат. Кайырма:

Карагаттай көздөрүңдү сагынам, Кыйын экен жаштык сага багынган. Күтө, күтө жете албадым зарыгып, Айтчы, жаным, качан сага жолугам? Кайырма: Элмира, Элмира, кызматың эл үчүн, Кыйналдым сен үчүн, үзүлбөйт сенден үмүтүм. Мен музыка, сен врачсың эл үчүн, Дартка даба дарыларды бересиң. Ашыктыктан айыкпаган дартымды, Дарыласын сенин гана элесиң. Кайырма: Элмира, Элмира, кызматың эл үчүн, Кыйналдым сен үчүн, үзүлбөйт сенден үмүтүм. Сагынамын, сансыз ойго батамын, Жолугушуп качан көңүл ачамын? Сен дарылап көп жашасын адамдар, Тилектештик саламымды жар салам. Кайырма: Элмира, Элмира, кызматың эл үчүн, Кыйналдым сен үчүн, үзүлбөйт сенден үмүтүм. Көздөрүң карагат, жүрөктү жаралап, Жүрсөң бир болду саламат, Элмира.

Бир мезгил жолуктуруп өзүң менен, Бирок да жолдорубуз бөлөк экен. Жамгырда бирге болгон жаштык кезди, Жоготпой сезимиме сактап келем. Кайырма: Табийгат жашып турат неге тынбай? Төгүлөт Түгөлбайдын жамгырындай. Арзууну жүрөктөгү эзген менен, Ааламга жар саламын ырдай, ырдай. Жамгырда чогуу басып атырган таң, Түбөлүк чыкпай келет акылымдан. Азыр да жамгыр төксө нөшөрлөтүп, Тасмадай мезгил өтөт көз алдымдан. Кайырма: Окшотуп добушуңду сенин күлкүң, Шыбыртың кулагыма бекем түйдүм. Жамгырдан сени бөлүп карай албай, Жалындап экөөңдү тең бирдей сүйдүм. Кайырма:

Ат жайлоо кенен жайыгым Аралаш конуп айылым. Ажайып көңүл сергиген Аскаңдан көрсөм кайыгым. Абаңдан сергип чоңоюп Айдадым талант кайыгым. Тизеден келген тулаңым Чоң кечүү, жорго булагым. Таң сүрө жайып чыкчумун Төрүңө козу улагым. Талпынып ушу төрүңдөң, төрүңдөн Таалайым тапкан убагым. Айланам сенден Богоштум Апакем түндүк тарткан жер. Арчадан кынап мага арнап Атакем комуз чапкан жер Ал эми шар суу өзөнүм, өзөнүм Адамга талант тапкан жер. Кирпигим сылап өткөн жер Киндик бир каным төккөн жер. Кызматым сендик Богуштум Кылымдап атам өткөн жер. Кусадар болуп кеогенде, келгенде Кучагын жайган көктөм жер.

Башкаларга баркың билинбей, Жүрсөң деле көптүн бириндей. Жашоо берген өңдүү а мага, Жагымдуусуң жаздын гүлүндөй, эй, гүлүндөй. Кайырма: Махабатым Чолпон жылдыздай, Көз талдырат көркүң кундуздай. Көргөн сайын көөнүм арбалып, Адатым бар ичтен бир сызмай. Абалымды сезер болсоңчу, Кушум болуп колго консоңчу. Көңүл үчүн кээде бир жолу, Көз кырыңды салып койсоңчу. Кайырма: Наристесиң Чолпон жылдыздай, Көз талдырат көркүң кундуздай. Көргөн сайын көөнүм арбалып, Адатым бар ичтен бир сызмай. Башкаларга баркың билинбей, Жүрсөң керек көптүн бириндей. Жашоо берген өңдүү а мага, Жүрсөң керек жаздын гүлүндөй. Кайырма: Махабатым Чолпон жылдыздай Көз талдырат көркүң кундуздай Көргөн сайын көөнүм арбалып Адатым бар ичтен бир сызмай Наристесиң Чолпон жылдыздай, Көз талдырат көркүң кундуздай. Көргөн сайын көөнүм арбалып, Адатым бар ичтен бир сызмай.

Балабыз да, анда балабыз, Көч-көч ойноп көлгө барабыз. Бир муштумдап бизди башкарган, Сен атаман, сенсиң кара кыз. Кайырма: Кара кыз, ай, айтчы, кара кыз, Ал күндөрдү кайдан табабыз? Балалыкты абдан сагындым, Жүрчү кайра көлгө барабыз. Ойноокпуз да, анда ойноокпуз, Келин алмай оюн ойноппуз. Сен төрөйсүң, ата болсом да, Баёолук, ай, бир өөп койбопмун. Кайырма: Кара кызым, сени сагынам, Агардыңбы азыр багыңдан? Эстейм сени күзгүнү карап, Бетимдеги салган тагыңан. Кайырма:

Анчалык эмне үзүлүп карадың ай, Алтыным, менден нени самадың ай? Жактырып мен да отурдум бет маңдайда, Жылдызын төгүп турган кабагыңды ай. Карындаш ай, Жылдызын төгүп турган кабагыңды ай. Тигилип карегиме каректерин, Титиреп бүткөн боюм электедим. Өзүңө болгон экен табышмак сыр, Өчүрбөй обон кылып керектедим. Карындаш ай, Өчүрбөй обон кылып керектедим. Ошончо көп адамды көзгө илбей, Анчалык не тиктедиң көз ирмебей? Көзүңө көзүм менен жооп беремин, Тиктешип отурабыз эми бирдей. Карындаш ай, Тиктешип отурабыз эми бирдей.

Ашыкмын сиздей периге, Айталбайм сырым демигем. Адамды мынча кыйнабай Айттырбай билсең эмине? Кызыгам сиздей периге, Кыйналам чындап демиге. Кишини мынча чуркатпай, Кыйнабай билсең эмине?! Күлгөндө күлкүң күмүш үн, Күлгүндөй кыздын Күнүсүң. Күйүттү тартып жүрүшүм, Күлгөнүң, айтчы, ким үчүн? Күдөрүм такыр үзгүм жок, Күйгүзүп сүйүү үмүтүн. Жарк эттиң күлгүн күлүшүң, Жайдары кыздын гүлүсүң. Жалынга түшүп, күйүшүм, Жаркыным, айтчы, ким үчүн? Жаныңдан асты чыккым жок Жандырып сүйүү үмүтүн. Көрүшкөн күнүм салтанат, Көркүңдөн күн, ай жалтанат, Көркөмүң жанды көксөтүп, Көмөкөйдөн бал тамат. Көрүшпөй калсам, Көксулуум Көнөктөп көздөн жаш тамат. Жолуккан күнүм салтанат, Жоодураган келбетиң, Жогортон күн, ай жалтанат. Жолукпай калсам, Көксулуум Жошулуп көздөн жаш тамат. Бетегелүү белдейим, Белги берип чакырсаң, Белгиңе кантип келбейин? Жайлоодо белес, кырдайым, Жаштардан чыккан, Көксулуум, Жамалың төгүп ырдайын. Жарашкан перим экенсиң, Жалтанбай карап ырдайын. Абдан сонун жарашкан, Ак седеп таккан чыптамаң. Ак көйнөкчөн келатсаң, Ак куудай көлдө куп гана. Ааламда жок сулуулук, Арнаган экен кудурет, Атайлап берип бир сага. Көркөмү сонун жарашкан, Көк мончок таккан чыптамаң. Көк шайы көйнөк кийинсең, Көк өрдөк көлдө куп гана. Коштогон экен табийгат, Баарын кош колдоп сунуп, бир сага. Ыргалып үйдөн чыкпайсың, Ышкы отуна берилип, Ырдасам, ырым укпайсың. Кылгырып үйдөн чыкпайсың. Кызыктуу иштен кеп козгоп Кыйкырсам үнүм укпайсың. Белден коён качырып, Иле албадым, Көксулуу. Эми тагдыр не болот Биле албадым, Көксулуу? Жолдон түлкү качырып, Жете албадым, Көксулуу. Жеткизбестен душманга, Кете албадым, Көксулуу. Алты канат ак үйдүн, Кериштесиң, Көксулуу. Алтымыш эки сулуунун, Периштеси Көксулуу. Жети бир канат боз үйдүн, Кериштесиң, Көксулуу. Жетимиш эки сулуунун чиркин, Периси сенсиң, Көксулуу. Теңтуштан тагдыр кошподу, Телтору тандап ат чапсам, Телторум аттан озбоду. Теңирим салды бул кайгы, Тек жаткан дартым козгоду. Тепкедей чактан бир жүргөн, Теңибиз кыйнайт окшоду. Курдаштан тагдыр кошподу. Куладан тандап ат чапсам, Кубантып аттан озбоду. Кудайым салды бул ишке, Кусадар дартым козгоду. Куушуп ойноп, бир жүргөн Курдаштык кыйнайт окшоду. Көңүлдүн назик ышкы отун, Козготосуң, Көксулуу. Көчтөн калган тайлактай Боздотосуң, Көксулуу. Саяпчы салган боз куштай, Саматасың, Көксулуу. Сагындырып адамды Саргайтасың, Көксулуу. Өлүп калсам, калармын, Өлбөй тирүү бар болсом, Өзүмдүк кылып алармын! Аман болсом табармын, Антташып койгон сөз үчүн Ажыратып алармын!